Ku e kuenta ‘Virginia’ e outor i sineasta Ida Does ke duna atenshon na e aspekto humano di sklabitut. “Nos ta trata di mustra kiko e soñonan i aspirashonnan di Virginia tabata, kon su famia tabata i ki sorto di amistat e lo tabatin.”
“Ku e buki un soño di hopi tempu a sali”, Ida Does ta bisa. E sineasta tabata biba na Aruba ainda tempu ku sigur binti aña pasá e buki “Slaven zonder plantage” (Esklabo sin plantashi), di Luc Alofs a sali den kua a menta e persona sklabisá Virginia.
“Mi a keda kòrda e relato ei. Ku e seri aki nos por a sigui investigá e relato di Virginia, pon’é den un konteksto i dun’é un interpretashon mágiko. E ta inspirá riba echo históriko pero e ta fikshon tambe”, e ta splika.
Virginia
E relato ta trata di Virginia Demetricia, e ta katibu (persona sklabisá) na plantashi Barbiola i e ta deseá di ta liber. Afefe, e bientu mágiko, ta bin yuda Virginia den su búskeda di libertat.
Tambe ta prosesá e aspekto di e abitantenan indígena ku tabata biba na e isla den e relato: Virginia tin amistat ku yefrou Flora, un dama liber ku tin un kas kantu di laman i ku ta traha sombré.
E echonan históriko ta bini di archivo nashonal di Aruba i patras den e buki ta sali komo konteksto. Ta splika e echonan aki tambe durante e presentashon na Aruba, pa esaki e outor huntu ku si tim tabatin hopi kontakto ku investigadó ku a profundisá den e pasado di sklabitut di Aruba.
Un punta di salida importante pa e relato ta e ‘stambom’, e desendensia genealógiko di Virginia, pero tambe e echo ku komo trahadó di kunuku e tabata traha pafó na un plantashon di áloe i no den kas.
Kastigu di mas pisá pa hende muhé
Virginia lo a haña e kastigunan di mas severo komo hende muhé na Aruba pasobra kada bia e tabata resistí su doño di esklabo, Jan van der Biest.
For di archivo a sali ku a kastig’é pasobra e lo a hòrta paña di bisti, papia insolente i lo a hui. Pa esaki entre otro a ser’é den Fort Zoutman, e mester a hasi labor fòrsá i el a haña e kastigu di mas severo ku por a haña pa hui, dieskuater sla ku kabuya.
Fort Zoutman tin un historia masha kruel pasobra e tabata e sitio di opreshon i violensia kontrahende inosente”, Does ta bisa.
Relato di Afefe
Does huntu ku e ilustradó Danielle Nijboer, Joan Windzak i Ellen Rose Kambel ta forma parti di e Afefe tim. Huntu nan a haña e idea pa traha un seri di relato pa mucha tokante hende muhé ku a biba den tempu di sklabitut. E buki ‘Virginia’ ta e promé un di e relatonan karibense aki ku ta hunga den tempu kolonial, e relatonan di Afefe.
Afefe ta nifiká ‘bientu’ na Yoruba i a skoh’é komo símbolo di bientu i forsa mágiko ku ta keda bini bèk den e relatonan. Asina por a hasi un konekshon tambe ku e sklabitut afrikano i transatlántiko i e eskoho a kai riba bientu pasobra Aruba i e otro islanan karibense tur ta kompartí e fenómeno di e bientu Pasat Nortost, Does ta splika.
E siman aki a duna algun presentashon na skol mavo na e isla. “Ku esaki nos ke duna un man na un relato humano. Tras di tur informashon den registronan kolonial tin drama i tabata trata di hende den sirkunstansianan difísil ku mester a tuma desishon kompliká. Nos ke trese un sintimentu di konekshon i orguyo pa e siguiente generashon”, segun Does
The post Buki pa hóben ta laga e arubano sklabisá Virginia biba bèk first appeared on Retkaribense.
WILLEMSTAD – “Riba e promé buelonan despues di a habri e fronteranan di Kòrsou tabatin espesialmente amigu i famia di Yu di Kòrsou”, segun Miles Mercera, CEO di Curaçao Hospitality And Tourist Association (CHATA). No ta solamente turista ku ta keda den hotèl i apartamento. Fin di yüli i espesialmente den ougùstùs, segun CHATA lo... Read more »
The post Promé biaheronan despues ku frontera di Kòrsou a habri ta espesialmente amigu i famia first appeared on Retkaribense.
DEN HAAG – Aruba, Kòrsou i Sint Maarten urgentemente mester di mas fiansa pa por mantené nan ekonomia riba pia ainda. Loke Den Haag ta pone na eksigensia, apénas ta posibel i pèrmití hurídikamente, asina Gerhard Hoogers, katedrátiko Lei di Estado, ta bisa djadumingu den e programa di NTR Kwesties na NPO Radio 1. E... Read more »
The post ‘Ku su eksigensianan na e islanan Hulanda a yega na e frontera di loke si por hurídikamente, i kiko nò’ first appeared on Retkaribense.
DEN HAAG – Ombudsman Nashonal entrante otro siman lo bai trata keho na papiamentu tambe, asina ombudsman Reinier van Zutphen ta bisa. Un grupo di su kolaboradónan despues ku tabatin krítika ta bai siña papiamentu. Aña pasá den un publikashon di Ret Karibense tabatin krítika pisá riba Ombudsman Nashonal despues di un biahe di bishita... Read more »
The post Ombudsman Nashonal ta siña di su foutnan: Kolaboradónan mester siña papiamentu first appeared on Retkaribense.
DEN HAAG – Habitantenan di Boneiru, Sint Eustatius i Saba na 2020 ta haña mas sèn pa gasta, mihó infrastruktura i un gobièrnu mas fuerte. Pa e islanan ABC lo bini ‘ayudo práktiko’ pa motibu di e krísis den pais bisiña Venezuela. Esaki ta e plannan di gobièrnu hulandes ku Rei Willem Alexander a divulgá... Read more »
The post Diskurso di Rei riba dia di apertura di aña parlamentario: Mehorashon di forsa di kompra i ayudo den krísis venesolano first appeared on Retkaribense.
KRALENDIJK – ‘Ansianonan na Hulanda karibense hopi bia ta biba un bida di miseria pa motibu di pobresa i falta di previshon.’ Esaki ta sali for di un rapòrt di investigashon ku Defensor di Pueblo Nashonal ta publiká djamars. ‘Maneho ku ta garantisá e seguridat di eksistensha di hende grandi di edat’ segun e tratadó... Read more »
The post Defensor di pueblo: Hendenan grandi di edat ta biba un bida ‘inhumano’ den pobresa grandi first appeared on Retkaribense.
ORANJESTAD – A pone e manager di e fundashon FSLMA ku entre otro ta manehá e laboratorio di Horacio Oduber Hospital (labHOH) riba nòn aktif den e investigashon di estafa ku tèst. R.B. lo a manda e tèstnan pa un kompania na Hulanda, pero e kompania ta keda na su adrès di kas na Delft.... Read more »
The post Atrobe tin investigashon di estafa serka laboratorio di Aruba first appeared on Retkaribense.
WILLEMSTAD – Na Kòrsou apénas ta tene kuenta ku hende ku un limitashon (físiko). E isla no tin fasilidat spesial pa ròlstul, apénas di lugá di trabou adaptá i den e área di deporte tampoko no tin masha posibilidat. Aksel Cijntje for di su aksidente ta dependé di un ròlstul. For di e tempu ei... Read more »
The post Hasi deporte ku un limitashon físiko no ta asina klaru na Kòrsou first appeared on Retkaribense.
KRALENDIJK – E instansha pa kuido di salú Fundashon Mariadal (FM) no ta rekonosé Federashon General pa Trahadó Boneriano (AFBW) mas komo partner di kombersashon. Esaki pasobra e bònt no ta inskribí na Kámara di Komèrsio i no ta registrá na notario segun e leinan nobo. Segun e forman di AFBW Nilco Rollan esaki ta... Read more »
The post Negosiashonnan di CAO Mariadal a para first appeared on Retkaribense.
WILLEMSTAD – E akshon di studiantenan i personal di e instituto di enseñansa profeshional no a yuda: gobièrnu a keda para riba e desishon ku ministerraad a tuma anteriormente, esta ku ta sera Fundashon pa Edukashon i Formashon di Fishi i Kapasitashon (Feffik) na ougùstùs. E instituto mester di 1,2 mion. Pero Feffik no ta... Read more »
The post Akshon no a yuda: gobièrnu lo sera Feffik first appeared on Retkaribense.
WILLEMSTAD –Tin un interes mas amplio den e investigashon unda ta midi e desaroyo di studiantenan ku ta sigui enseñansa bilingual na Kòrsou. Ta trata di enseñansa na papiamentu-hulandes y papiamentu-ingles. Kuater grupo di studiante ku ta pertenesé na tres skol i un grupo miksto ta partisipá na investigashon sientífiko ku sikólogo di skol Nihayra... Read more »
The post Interes grandi pa investigashon bilingual na Kòrsou first appeared on Retkaribense.